Nergensland. Nieuw licht op migratie.

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Femke Halsema
Uitgeverij: 
Ambo/Anthos, 2017
ISBN: 
9789026340017

Frank Meester en Coen Simon belichten in hun serie 'Nieuw Licht' hedendaagse thema’s en problemen in vergelijking met wat grote denkers uit het verleden, in meestal gelijkaardige omstandigheden, dachten en schreven. In dit boekje – eigenlijk meer een essay over de vluchtelingenproblematiek – kijkt Femke Halsema vooral naar de visie van de Joodse vluchteling Karl Popper in ‘De open samenleving en haar vijanden’ (uit 1945!).
Het boekje behandelt de ruim 60 miljoen vluchtelingen wereldwijd, en bekijkt vooral het feit dat, in die zo gezegd globale wereld, de mens eigenlijk nog lang niet is mee-geglobaliseerd.  De wereldburger blijft zodoende eerder een ongerealiseerde utopie. We willen één wereld, maar niet voor alle burgers in die wereld.  En streven naar een utopie als oplossing, vooral politiek dan, houdt evenzeer een groot gevaar in. Halsema citeert hierbij Popper: ‘Het streven om de hemel op aarde te vestigen, leidde tot de schepping van de hel’.

Ook de vrees van Europa, om dat waar onze cultuur voor staat te delen met anderen, is dat juist die waarden daardoor op de tocht komen te staan. De Europese buitengrenzen zijn de trieste recordhouder van de ‘dodelijkste grens’ – met als schatting sinds 2004 zo’n 29.000 omgekomen migranten. Haar vraag is: Kunnen we ons beveiligen tegen chaotische massa’s nieuwkomers zonder vluchtelingen aan hun lot over te laten of zelfs in gevaar te brengen, en zonder onze democratische rechtstaat, de harde kern van onze open samenleving, te beschadigen?' Niét zoals dat de laatste jaren, en met wisselend succes, is gebeurd met inzet van enorme sommen, dure technologie, miljoenen werknemers en – bijna decadent – de medewerking van regimes die het zélf niet nauw nemen met de mensenrechten aan de buitengrenzen, die in ruil voor beloften en handelsverdragen het vuile werk voor ons opknappen. Denk aan het de ‘Turkijedeal’ en het regime van Erdogan, en dan weet je meteen wat Halsema hiermee bedoelt.  Onze waarden beschermen en vrijwaren door landen, poortwachters eigenlijk, die deze waarden zélf met de voeten treden...

Onze uiterst voorzichtige politici, die er zowel links als rechts zo veel mogelijk profijt en roem uit proberen te halen,.  Zoals er eentje schaamteloos beweerde: ‘Ik heb geen kiezers in Rwanda!’ Suggesties van geweld en drastische oplossingen doen het vooral bij de populisten uitstekend, en zijn meestal een garantie op electoraal succes. Een pijnlijke oplossing? Met Popper weeral, lees je: “It is the price we have to pay for being human”!

Kampen aan die buitengrenzen of in de onmiddellijke nabijheid van de regio waar de vluchtelingen vandaan kwamen als tijdelijke oplossing? Weet dan dat het gemiddeld leven in de diaspora 17 jaar duurt, dat een gemiddeld kamp er 26 jaar staat en dat de tenten soms maar 6 maanden bruikbaar zijn. ‘Nergenslanden’ dus, met bewoners die vooruit noch achteruit kunnen. Twee radicale oplossingen? Zijnde de oorzaken ter plekke aanpakken en grove politieke onderdrukking, fragiele staten, etnische genociden, islamitisch terrorisme en milieurampen aanpakken aan de bron? Dergelijke opsomming maakt op zich in feite al duidelijk dat ook dàt een utopie is. Of, in nog veel groter getallen de vluchtelingen onbeperkt toelaten? Dit lijkt, met vooral als voorbeeld landen als Libanon en Jordanië – waar het percentage vluchtelingen vele malen groter is dan in de zogenaamde humane Europese staten – evenmin haalbaar.  De centra in Europa waar die vluchtelingen nu reeds worden opgevangen, bieden heel weinig toekomst en de resultaten zijn navenant.

En dan komt Femke Halsema, eventjes verwijzend naar de ‘commons’ in het Middeleeuwse Engeland, tot een al even verrassende als logische (maar toch eenvoudige, lees: goedkope) oplossing van het vluchtelingenprobleem. Geef de bestaande vluchtelingenkampen een totaal ander statuut en toekomst.  Een staat binnen een staat, waar beiden, ook het gastland, profijt uit halen en waarvan de bewoners zelf hun lot in eigen handen nemen. Meestal liggen die kampen namelijk in een armoedig, achtergesteld gebied en kunnen een impuls zijn voor de hele regio. Nu reeds, en bijna vanzelf, ontstaat daar een economie en een bedrijvigheid met zekere toekomstperspectieven. De weg naar een eigen bestuur, een eigen ziekenhuis, beveiliging, en – zelfs in samenwerking met multinationals en universiteiten wereldwijd – een bevolking met zicht op burgerschap in een land, stadstaat eigenlijk. Een ‘Nergensland’, waarvandaan het veel makkelijker wordt, die kampen liggen meestal dichterbij het oorspronkelijke thuisland dan Europa, om ooit terug te keren.  Een utopie?  Wie weet... en misschien de enige haalbare oplossing.

Dit boekje, dit essay: een toch niet zo utopische denkpiste?

 

Michel Ackaert