Karel Poma - Vrijzinnig en liberaal. Een biografisch essay.

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/modules/node/views_handler_filter_node_status.inc on line 13.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_style_default.inc on line 24.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Jimmy Koppen
Uitgeverij: 
Het Vrije Woord Cahiers ism ASP, 2017
ISBN: 
9789057186837

Een tijdje terug verscheen van de hand van Jimmy Koppen, in de reeks Het Vrije Woord-Cahiers, een biografisch essay over de liberale politicus en humanist Karel Poma. Daarin wordt in kort bestek een overzicht gegeven van het leven, de verwezenlijkingen en de betekenis voor de georganiseerde vrijzinnigheid van Karel Poma.

De uitgave van dergelijke cahiers is om meerdere redenen een goede zaak. Eerst en vooral om de herinnering te bewaren aan personen die belangrijk zijn geweest in de geschiedenis van de Vlaamse humanistische gemeenschap. Verder natuurlijk om de strijd in herinnering te brengen die vorige generaties dienden te voeren voor zaken die we nu als vanzelfsprekend en verworven beschouwen. Maar ook om inzicht te krijgen in hoe onze voorgangers de humanistische levensbeschouwing invulling gaven.

Vooral dat laatste aspect lijkt me vandaag bijzonder belangrijk: we mogen er niet vanuit gaan dat, met de eventuele terugloop van de kerkelijkheid en van het gewicht van de kerkelijke instellingen, meteen ook het humanisme de daardoor ontstane leegte zal vullen. Andere bewegingen en stromingen, die geenszins onze waarden delen, staan immers ook klaar om dat gat te vullen. Vandaag lijkt me een sterkere profilering van onze levensbeschouwelijke eigenheid zeker geen overbodige luxe. Kennisname van hoe onze voorgangers dachten kan daarbij helpen.

 

Jimmy Koppen bouwt zijn essay thematisch op. Achtereenvolgens komen de persoonlijke levensgeschiedenis van Karel Poma aan bod, zijn betrokkenheid tijdens de Tweede Wereldoorlog bij het verzet, zijn vrijzinnigheid, zijn engagement in de vrijmetselarij en tot slot zijn politieke loopbaan.

Karel Poma was overtuigd atheïst. Hoe fundamenteel en doorleefd dat atheïsme was, bleek ook uit zijn levensbeschouwelijk testament dat door een familielid tijdens zijn rouwplechtigheid werd voorgelezen. Alles, hield Poma de aanwezigen voor, is perfect rationeel verklaarbaar in termen van materie, reacties, vergelijkingen en probabiliteiten. Het leven en de kosmos waren voor hem, zoals hij ooit schreef, gebaseerd op “een verzameling van wiskundige, natuurkundige, scheikundige en biologische ideeën, gebaseerd op getallen”.

 
Geconfronteerd met de vraag die atheïsten wel vaker voor de voeten geworpen krijgen waarin ze dan, als ze niet in een god geloven, wel geloven, antwoordde Poma steevast: “Den Beerschot”. Een antwoord dat mij, als aanhanger van datzelfde geloof, altijd bijzonder plezierde.

Jimmy Koppen staat stil bij Karel Poma’s voorzitterschap van de Oudervereniging voor de Moraal, bij zijn ijveren voor een betere pedagogische begeleiding van de leraars niet-confessionele zedenleer en voor de gelijkschakeling van de inspecteurs zedenleer met die van de katholieke godsdienstlessen. Poma was, als politicus, ook actief in de strijd voor de legalisering van anticonceptiva, van abortus en - toch een beetje bijzonder – voor de afschaffing van de eedformule “Zo helpe mij God” die traditioneel bij een getuigenis voor de rechtbank moest worden afgelegd.

Als politicus, legt Jimmy Koppen uit, geniet Karel Poma de eer op nogal wat terreinen te hebben gepionierd. Niet alleen was hij, gevoed door zijn achtergrond als bacterioloog en zijn loopbaan bij de Antwerpse Waterwerken, één van de eerste politici die de milieuproblematiek aankaartten, maar was hij ook de eerste staatssecretaris die deze bevoegdheid in zijn portefeuille kreeg.

Dat de tijden toen enigszins anders waren bewijst de vandaag enigszins surrealistisch aandoende vraag van een collega-politicus aan de kersverse staatssecretaris: “L’environnement? Qu’est-ce que c’est?”. Poma was overigens de eerste politicus die pleitte voor het gebruik van warmtepompen, zon en wind als alternatieve energiebronnen.

Poma was, lees je bij Koppen, ook de eerste Vlaamse minister van cultuur. En ook dat parcours was indrukwekkend. Tussen vele dingen één: Poma brak met de traditie om cultuurspreiding te vereenzelvigen met het volbouwen van Vlaanderen met culturele centra, gemodelleerd op de parochiezalen. Hij introduceerde het projectdenken: culturele initiatieven of verenigingen werden voortaan betoelaagd op basis van concrete plannen.

Als overtuigd vrijzinnige stond hij sceptisch tegenover de transformatie van PVV naar VLD, net zoals hij als oud-weerstander wat afstand hield van de overstap van mandatarissen van de zieltogende Volksunie naar de nieuwe partij. Na zijn afscheid van de actieve politiek bemoeide Poma zich echter niet met de koers die zijn opvolgers uitzetten. Poma richtte zich op het schrijfwerk, onder meer zijn boek over de Verlichting waarvan hij in 2014, enkele maanden voor zijn overlijden, nog een geactualiseerde versie voorstelde.

Het essay van Jimmy Koppen leest bijzonder vlot en slaagt erin, in een beperkt aantal pagina’s, een volledig, levendig en aansprekend beeld te schappen van Karel Poma. Een uitstekende aanwinst voor de humanistische boekenplank dus.

 

Patrick Stouthuysen

 

Dit essay is verkrijgbaar via onze HVV-Shop.

Zie http://shop.h-vv.be/boeken/poma-vrijzinnig-en-liberaal