Het nieuwe vertrouwen

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Rik Pinxten
Uitgeverij: 
Epo, 2018
ISBN: 
978 94 6267 1294

Met ‘Het nieuwe vertrouwen’ zorgt Rik Pinxten voor een nieuwe mijlpaal in het Verlichtingsdenken.

 Rik Pinxten (°1947) is licentiaat moraalwetenschappen en wijsbegeerte.  Hij was hoogleraar antropologie aan de Universiteit Gent, gastprofessor aan de Northwestern University Chicago, de Syracuse University New York en de Universiteit van Wenen.  Hij publiceerde verschillende wetenschappelijke boeken en kreeg in 2004 de Arkprijs van het Vrije Woord voor ‘De artistieke samenleving’.  Van 2003 tot 2010 was hij voorzitter van de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging van Vlaanderen.

 In ‘Het nieuwe vertrouwen’ steekt antropoloog Rik Pinxten de wanhopigen, ontmoedigden en gedemoraliseerden een hart onder de riem.  Hij stelt dat de koppeling van gebruiken, gewoonten en objecten aan een bepaalde omlijnde gemeenschap altijd voor discussie vatbaar dienen te zijn.  Immers machtsmensen willen niet luisteren naar de nuances van onderzoekers, zelfs als ze zo conflicten in de samenleving aanstoken en verhevigen.  Nochtans zouden we na veel onderzoek – dat ondertussen gebeurd is – nationaal en internationaal een onderscheid kunnen maken dat zinvol is en dat ook bruikbaar is voor een duurzame samenlevingsopbouw.

De term ‘cultuur’ gebruiken om te verwijzen naar een entiteit, een groep mensen met bepaalde culturele kenmerken is niet verstandig volgens antropoloog Pinxten.  Mensen en groepen veranderen voortdurend, vaak door contacten met andere groepen of door de introductie van voorwerpen of gebruiken en praktijken van buiten de eigen traditie.  Dat zorgt dan voor splitsingen, schakeringen en mengvormen binnen de zogenaamde culturele identiteit.

Zo noemen de conservatieven zich tegenwoordig de ware erfgenamen van de Verlichting.  Vakbonden en milieujongens krijgen het etiket van behoudsgezind. 

In ‘Het nieuwe vertrouwen’ roept de auteur op om zich niet neer te leggen bij wat hij ‘de kaping van de democratie’ noemt.  Het is een wat apart boek over politiek geworden. 
Pinxten beschrijft hoe de inzichten en opvattingen van de Verlichting de voorbije decennia in verdrukking raakten.  Hij onderzoekt waarom die conservatieve, anti-Verlichtingsdenkbeelden aan kracht hebben gewonnen, waardoor deze nu zelfs als modern, onaantastbaar en niet tegenspreekbaar worden beschouwd.  Ze doen zich voor als de nieuwe dogma’s van de moderne tijd.  Culturalisme is de manier waarop het politieke en maatschappelijke debat alleen nog wordt gevoerd in termen van cultuurverschillen en waardeoordelen.  De economie wordt boven alle kritiek verheven, het is de nieuwe onaantastbare heilige.  Het geloof in de markt is zo sterk dat men niet ziet – of wil zien – wat voor miserie deze veroorzaakt.  Onze wederzijdse afhankelijkheid in deze geglobaliseerde wereld zorgt ervoor dat de structurele ongelijkheid onder druk komt te staan.  De uitbuiting door het westen van de rest van de wereld is niet langer te verdedigen.  Overal ter wereld weet men hoe rijk wij hier zijn en dat verklaart dan ook de vluchtelingenstroom.  De westerse staten zijn immers niet langer de leidende partij, waardoor de klassieke mondiale verhoudingen op hun einde lopen.  ‘Mensheid’ wordt steeds breder geïnterpreteerd, wat getoetst kan worden aan de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.  Als we hierop echter vandaag, amper iets meer dan een halve eeuw later, al beginnen af te dingen, zijn we ver van huis.  Wie zich – of zijn cultuur – superieur waant aan een ander, en dus afdoet aan de gelijkheid tussen alle mensen, is op de terugweg naar de barbarij.  De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens maakt duidelijk dat mensenrechten gedragen worden door een pakket aan waarden.  Je kan er niet één van negeren, zoals vandaag al te dikwijls gebeurt.  Het is tegenwoordig bijna gemeengoed geworden om de mens te herleiden tot een ‘homo economicus’: de mens wordt enkel beoordeeld op zijn economische waarde, wat een vreselijke deductie is.  Donald Trump is daarvan een sprekend voorbeeld.  Mensen worden tegenwoordig bestookt met neoliberale ‘newspeak’.  En als je bepaalde discussies opnieuw wil openen, word je conservatief genoemd, want je belemmert de ‘vrijhandel’.

Pinxten slaagt erin zijn ideeën klaar en duidelijk over te brengen.  De meest ingewikkelde strategieën weet hij overtuigend te verkondigen door in een eenvoudige taal te schrijven.  Daardoor is dit werk tegelijkertijd boeiend en toch ook vlot leesbaar, maar bovenal interessant naar inhoud.  Pinxten legt het originele verband naar het Verlichtingsdenken en het vrijdenken in het algemeen.  Vrij van alle dogma’s zoeken naar oplossingen is zijn credo.  Hij benadrukt de nood aan bescheidenheid en de kans op feilbaarheid in de duurzame relatie tussen mens – natuur – aarde. 
Tenslotte zorgt de auteur ook nog voor een uitgebreide bibliografie.

Hoewel dit boek niet de houding van de massa zal keren, geeft het wél aan dat we ons op een kantelmoment bevinden.  Het duidt aan waar de mogelijkheden voor een respectvol en progressief scenario ter verbetering van de wereld kunnen liggen. 

Pinxten geeft ons nog mee om niet te geloven dat de politici het wereldbeeld voor ons zullen veranderen: we moeten het zélf doen, en de manier waarop is kleinschalig te beginnen.  Dat is alleszins beter dan zich in lethargisch zwijgen te hullen. 

Het geeft moed als de auteur zijn boek de titel ‘Het nieuwe vertrouwen’ meegeeft.  Aan ons allen om dit niet te beschamen.

 

Paul Van Aelst

Koop dit boek met (leden)korting op http://www.epo.be/HVV/

€ 15,90