Het mes ging erin, Bespiegelingen van een gevangenisarts

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/modules/node/views_handler_filter_node_status.inc on line 13.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_style_default.inc on line 24.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Theodore Dalrymple
Uitgeverij: 
Nieuw Amsterdam, 2017
ISBN: 
9789046822784

In ‘Het mes ging erin’ beschrijft de in Frankrijk wonende Brit Theodore Dalrymple een groot aantal moordprocessen waarin hij gedagvaard wordt als deskundige/gevangenisarts. De naam Dalrymple - synoniem voor Anthony Daniels - doet onmiddellijk een kritisch belletje rinkelen. Hij wordt bewonderd door Bart De Wever en is derhalve zo een beetje de huisideoloog van de NVA.

Om te beginnen klaagt Dalrymple de tendens aan die in de gevangenis, maar ook in tal van andere werkmiddens, al een tijd opgang maakt: het gevangenispersoneel verzuipt in papierwerk. Er is geen betere manier om het moreel van je staf te ondermijnen dan door taken op te leggen die niemand zinvol vindt en die ook nog eens ingewikkeld en tijdverslindend zijn. Zijn aversie tegen de voortschrijdende in te vullen papierberg of checklijsten is terecht. Formulieren zijn dan geen hulpmiddelen meer bij het werk, maar worden het werk zélf.

Verder maakt hij komaf met de opvatting dat gevangenen het comfort van een gemiddelde hotelkamer hebben. In de gevangenis zitten is geen pretje, degenen die beweren er ook eens te willen zitten, dwalen.

Maar dit boek, zonder hoofdstukken, gaat vooral over de talloze processen waarin hij als deskundige zijn opwachting maakte en geeft zijdelings een beeld over het leven in de gevangenis.

De achterflap spreekt over een scherpzinnig boek vol droge humor. Scherpzinnig misschien wel: soms klaagt hij terecht het te correcte denken aan en mijdt hij de cultuurkritiek niet. In ieder geval positioneert de voormalige gevangenisarts/psychiater zich lijnrecht en radicaal tegenover de aanhangers van de vrije wil en het determinisme.

Scherpzinnig dus? Ja, maar de droge humor is voor interpretatie vatbaar. Eerder vind ik hem seksistisch, onbeleefd. Ook de soms laatdunkende toon had hij beter achterwege gelaten, evenals de niets ter zake doende uitweidingen. Naar het einde toe begint het boek zelfs te vervelen, hij bespreekt de zoveelste rechtszaak op een manier waarbij hij niet gehinderd wordt door enige bescheidenheid. Steeds blijkt hij ‘de morele overwinning’ te behalen. Nochtans vertelt hij soms zaken die de wenkbrauwen doen fronsen: zo heeft hij het bijvoorbeeld over een verpleegster die een verkeerde anamnese zou afgenomen hebben, waarop ze besloot een potentieel gevaarlijk man te ontslaan. Binnen de 24u vermoordde hij zijn vrouw en stak zichzelf in brand. Staan er nog onjuistheden in het boek? Je zou denken van wel. Het is immers niet aan verpleegkundigen om een patiënt te ontslaan, dat is de bevoegdheid van artsen.

Dit boek is evenwel een illustratie van het feit dat over het opsluiten in de gevangenis of het interneren in een instelling van personen die criminele daden pleegden, het laatste woord nog niet gezegd is. Wanneer is iemand toerekeningsvatbaar en wanneer niet? Dalrymple gelooft niet in de aanname dat iemand niet kan veranderen. Hij appelleert op het denkvermogen van de misdadiger, de gevangene. Hij trekt ten strijde tegen de opvatting dat je minder moreel verantwoordelijk bent voor je daad als je een zwak of slecht karakter hebt. Met het argument van ‘een slechte jeugd’ maak je bij Dalrymple absoluut geen indruk. Hij klaagt ook de tendens aan dat de overheid permanent ‘in loco parentis’ wordt beschouwd en de hele volwassen bevolking als hun kinderen. Het blijkt ook dat hij zeker geen voorstander is van het volgens hem verregaande individualisme.

Wanneer is een gevangenisstraf zinvol? Opsluiten dient om te voorkomen dat mensen het recht in eigen handen nemen en om recidieven uit te sluiten. Dalrymple weet waarover hij praat. Hij werkte jarenlang in de gevangenis en wou daarbij eerder gerespecteerd worden in plaats van geliefd. Hij liet zich geen rad voor ogen draaien, noch door de gevangenen, noch door zijn mede-of tegenstanders in de rechtbank en miste - volgens hemzelf - nooit een diagnose. Liever had hij meerdere uitgebreide gesprekken met de gedetineerden, medicatie schreef hij nooit onmiddellijk voor en al zeker niet automatisch op vraag van de gevangene.

Dalrymple is een conservatief, het links-liberale denken is voor hem de grote oorzaak van wat er zoal fout loopt in onze samenleving. Over een aantal kwesties moet men toegeven dat hij een punt heeft. Over sommige andere zaken oordeelt hij wellicht te streng. Niet iedereen krijgt dezelfde kansen, niet iedereen heeft de kwaliteiten in huis om na een slechte start, zijn leven een positieve wending te geven. Mededogen én het inzicht dat er altijd wel een reden is waarom bepaalde mensen bepaalde daden stellen - het zou een automatische reflex moeten zijn.

 

Sophia De Wolf