De Apotheker van Mengele. Het gruwelpact tussen regime en industrie in het Derde Rijk.

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Patricia Posner
Uitgeverij: 
Uitgeverij Omniboek Utrecht, 2018
ISBN: 
9789401912402

De schrijfster ontmoet 31 jaar geleden de 42-jarige Rolf Mengele (zoon van…) in het kader van een mogelijk televisieprogramma over zijn vader. Tijdens dat gesprek vermeldt Rolf terloops een apotheker die zijn vader bijstond in Auschwitz, een zekere Victor Capesius. Het feit dat men een apotheker bleek nodig te hebben in Auschwitz kwam bij haar ergens “vreemd” over, waardoor de naam in haar geheugen bleef hangen gedurende die 31 jaar tijdspanne waarin ze min of meer onbewust informatie bleef verzamelen (onder andere tijdens het opzoekingswerk voor haar man Gerald Posner) over Victor - die kleine vis tussen zo veel meer beruchte nazi’s.

De neerslag van die gestaag groeiende hoeveelheid informatie krijgen we voorgeschoteld in dit boek met de - eens te meer - verontrustende, verbijsterende, aan de waanzin grenzende feiten en gebeurtenissen, zoals altijd als we met de holocaust te maken krijgen, en met dat loodzware besef dat het “gewone”, het alledaagse, het herkenbare verandert in het onmenselijke, wrede, ongevoelige, en onkennende. Een fenomeen dat Hannah Arendt ooit“ de banaliteit van het kwaad” noemde.

Want inderdaad, Victor Capesius blijk een gewone “goede” man te zijn die gestudeerd heeft voor apotheker, en die vanuit zijn beroep ook uitgebreid rondreist voor IG Farben om als handelsreiziger zijn waren aan de man te brengen. Hij maakt tijdens die activiteit onder andere kennis met heel wat Joden die in de chemische branche de kost verdienen, onder andere als apotheker. Capesius is een vriendelijk, vlot iemand, die goeie zaken doet, houdt van zijn vrouw en zijn drie dochtertjes en die bezig is een succesvol iemand te worden.

Dan komen Hitler en de nazipartij, en door wisselende oorlogsomstandigheden gedreven wordt Capesius in 1943 lid van de partij. Hij wordt naar Auschwitz gestuurd, waar hij zijn beroep van apotheker verder kan uitoefenen en waar hij ook hij naast Mengele (“de engel des doods”) zal staan als de volgende vracht Joden aankomt en Mengele mannen, vrouwen en kinderen zal scheiden in twee rijen: gezonde, “werk-klare” exemplaren en anderen, wat bepaalt of ze al dan niet zullen vergast zullen worden.

Soms neemt Victor Capesius deze taak over en is hij het – “dokter“ in onberispelijk grijs uniform - die beslist. Onder de Joden die aankomen, blijken er tamelijk veel vroegere “klanten” van hem te zijn die hem nog kennen en die hem aanspreken. Mensen met wie hij even luchtig (?) praat, en die hij dan, zonder veel komaf, willekeurig al dan niet de dood instuurt.
Capesius heeft ook toezicht over het Zyklon B gas dat in de gaskamers gebruikt wordt én over de andere medicamenten die voor experimenten gebruikt worden door Mengele.
Hij heeft ook al vlug ontdekt dat er over de 50 kilo bagage die de Joodse slachtoffers mogen meebrengen, eigenlijk geen controle bestaat. Dus hij – en anderen – worden al snel heel bedreven in het vinden van diamanten, juwelen en geld, verstopt in zomen van kleren, in flesjes lotion, potjes zalf of in dubbele bodems van koffers. Een zeer winstgevende bezigheid natuurlijk. Hij is ook nog bevriend met twee tandartsen. Dit resulteert in vele koffers volgepropt met de gouden vullingen van vermoorde Joden.

Net vόόr de Amerikanen binnenvallen verlaat Capesius het kamp. Hij kan een tijdje onder de gewone burgers verdwijnen, tot hij herkend wordt door een van de vroegere gedeporteerden. Hij wordt door het “Amerikaans” gerecht veroordeeld tot een gevangenisstraf van 9 jaar, maar wordt na 2,5 jaar terug vrijgesproken door een Duits gerechtshof, voorgezeten door rechters uit het “oude” naziregime... Tijdens het proces stelt hij zich eerder arrogant op: hij is de enige beklaagde die soms lacht, vooral als getuigen met zeer pertinente feiten voor de dag komen. Hij blijft tevens ontkennen dat hij zélf enig initiatief nam en stelt dat hij maar gewoon deed wat hem in die omstandigheden, in die tijd opgedragen werd (“Befehl ist Befehl”). Hij toont niet het minste berouw, voelt zich eigenlijk eerder slachtoffer, onterecht veroordeeld. En als hij, na die vrijspraak door de Duitse Raad, met zijn familie naar een concert gaat, wordt hij met applaus verwelkomd! Nog vreemder: hij kan het zich blijkbaar veroorloven een ultramoderne apotheek te kopen. Niemand die zich afvraagt waar hij het geld daarvoor gevonden heeft… 

Dat alles is het eigenlijke onderwerp en vormt de raamvertelling van dit boek. Een gebeurtenis dus waarvan de schrijfster dankbaar en handig gebruik maakt om de hele nazigeschiedenis en het holocaustverhaal te vertellen.
“Bekende” gebeurtenissen krijgen daardoor een andere kleur en de ontdekkingen van de auteur krijgen tevens een persoonlijke invulling, die jou als lezer weer die onbeschrijfelijke en onbegrijpelijke onmenselijkheid van de holocaust laten ervaren. Iets wat eigenlijk niet dikwijls genoeg kan                                                                                                                                                                                gebeuren.  

Verder bevat deze uitgave ook veel ongewone foto’s met toelichtende teksten.

 

Viktor De Raeymaeker